Lão Ba Phúng mất nay hơn hai chục năm. Hồi giờ, bàn thờ lão chỉ gọn hơ cái bát nhang với tấm bài vị thầy cúng viết bằng mực Tàu. Dân ruộng rẫy lớp lão hồi đó cả đời mới chụp hình một lần, đó là lúc mần căn cước! Cho nên, cái “thẻ bọc nhựa” rủi ro lạc, mất thì cháu chắt đời sau chẳng biết chi mặt mũi ông bà…
Vậy mà mới hôm rày, một ông người Mỹ biết nói tiếng Việt lơ lớ, xưng tên là Rai Xơn, đi với mấy ông cán bộ đem tới tận nhà một tấm hình của lão với một cuốn băng cát-xét, nói là đã giữ hơn ba chục năm, giờ xin tặng lại gia đình!... Hình lồng khung đàng hoàng. Y chang không xê một nét! Đúng là gương mặt lằm lằm của lão hồi còn sống mỗi lần gặp chuyện rắc rối, bực dọc!... Mở băng ra nghe cũng đúng là cái giọng cục cằn, “bặm trợn” hồi trước của lão! Con cháu lão mừng húm như cha ông mình đội mả sống lại!... Nghe nói, ông Mỹ còn ra ủy ban xã ngỏ ý định xin cất lại ngôi nhà thờ hệt kiểu nhà lão hồi xưa nữa!...
 |
| Minh họa: A.Dũng |
Sinh thời, lão thiệt như cục đất. Cả đời chỉ quanh quẩn với mấy đám ruộng; quen tật la hét dậy đồng mỗi lần quất roi cày vào mông trâu nên cái tánh nóng nảy như Trương Phi của lão thì cả làng ai cũng biết.
Có lần ngoài đồng về, lão ực cạn gáo dừa nước mưa rồi hể hả ngồi bệt xuống thềm quấn điếu thuốc rê bằng ngón cẳng cái! Đang tới cữ ghiền, cái máy đèn của lão tự nhiên trở chứng không chịu cháy (mấy người già lớp lão hay gọi cái bật lửa nhôm là cái máy đèn). Nổi khùng, lão đứng dậy quăng cái vèo tuốt bụi bông bụp ngoài ngõ rồi đùng đùng xuống bếp bươi than đốt thuốc.
Lão Phúng có một cái gậy. Và, cũng cây gậy này – nó gắn liền với câu chuyện “cười ra nước mắt” mà người làng nhớ đời mỗi lần nhắc chuyện hồi chiến tranh.
Chuyện là hồi lính Mỹ ập vô làng lần thứ hai. Dọc bìa làng lúc ấy là dãy hàng rào ấp chiến lược ngăn cách xóm làng với đồng ruộng, ai ra đồng phải qua mấy cái cổng có lính gác, phải trình giấy tờ.
Sớm ấy lão chống gậy tính ra thăm lúa. Tới cổng rào không thấy thằng lính nào mà là… một thằng Mỹ mặt mũi non choẹt, đứng ngơ ngơ ngáo ngáo! Hắn chĩa súng chặn lại, lên giọng bằng tiếng Việt, bập bẹ:
- Co… kan-quooc khong?...
- Tui ra thăm lúa, không đem cuốc! - Lão chỉ tay ra ruộng, trả lời.
- No, no… kan-quoc, kan… quooc! - Hắn gằn mạnh từng tiếng.
- Tui-đi-thăm-lúa, không-vác-cuốc!... Mần chi có cán cuốc! - Lão bắt đầu nổi cáu…
Bỗng lão giơ cây gậy lên trước mặt hắn:
-… Không có cán cuốc!... Gậy được không?!
-…?!
Liền lúc đó có mấy người đàn ông đàn bà vừa đi tới, lão ngoắc lia lịa:
- Mau đem cuốc tới đây! Xơn đòi cái cán cuốc! Không biết mần chi!
Tới nơi ai nấy cười òa:
- Ơi dà, thằng Xơn!... Hắn hỏi cái… thẻ căn-cước! Cái thẻ bọc nhựa của bác đó!...
Như chợt nhớ ra chuyện cũ, mặt lão bỗng tím lại, mắt trợn lên đỏ vằn, miệng giựt giựt rung cả chòm râu. Giọng lão đứt nghẹn:
-…Căn!... với cước!... Nhà tao lãnh đủ… hai quả ca-nông!... Nhà thờ nhà tự… gia phả chín mười đời dòng họ tao cũng tiêu rụi! Đừng nói chi căn với cước!...
Bà con xúm lại khuyên lơn:
- Chuyện bom đạn chiến tranh mà hơi sức đâu bác Ba ơi!... Tụi hắn chắc cũng bị bắt “quân dịch quân gà” như con cháu mình đây cả! Nóng giận chi cho mệt!...
Xơn (bà con kêu theo cái chữ gì Xon trên túi áo hắn) thì cả làng ai lạ gì!... “Cái thằng nhìn cái mặt mắc cười, ngô ngố như “đi ỉa không biết đường vô!”. Chắc đang đi học rồi bị bắt lính qua đây!… Cả một làng Việt cộng, vậy mà chẳng thấy hắn biết sợ sệt chi cả! Từ hồi về đóng quân, ngày nào thấy hắn cũng mang máy ảnh, máy thâu băng lang thang khắp làng, gặp gì cũng chụp, cũng thâu!
Hôm hắn chụp với thâu được mấy cô đi cấy dưới ruộng đang hò! Vậy là cứ đứng mở lui mở tới, rồi bập bẹ hò theo làm mấy cô mấy bà cười nghiêng cười ngửa!...
Cái thằng cũng lạ, sáng nào cũng mang cả túi đồ hộp, ra chợ đòi đổi chuối, đổi bánh ít, bánh tét ngồi ăn ngon lành!... Hôm bà Tư đưa hắn đòn bánh tét mới vớt đang ngâm nước lạnh, hắn lật đật lột, nước nóng chảy ra, hoảng hồn liệng cái bịch!... Cả chợ cười rần rần! Bà Tư phải cho đòn khác!...”.
…
Mấy tháng sau.
Lão Ba Phúng đang lui cui buộc giàn bầu trước sân bỗng có tiếng loa tay rao vang đầu xóm. Lão chống gậy ra ngõ thấy thằng Tư “a-lô” cũng vừa đi tới:
- Rao cái chi đó mậy!...
- Sáng ngày mai, đúng bảy giờ, ra đình làng nhận… bồi thường! Mỹ bồi thường thiệt hại trận ca-nông hồi năm ngoái!... Nhớ đem “Tờ khai gia đình”!...
- Mẹ… nó! Cũng giấy với tờ!... Mà có chắc không mậy!...
- Ơ, tui “a-lô” mà nói dóc cho “chánh phủ” bỏ tù rục xương à!...
Sáng ấy tại sân đình làng – Rai-Xơn cũng mang máy ảnh lăng xăng cùng với tốp lính Mỹ làm nhiệm vụ hỗ trợ bọn bảo an xã, ấp lo công việc bồi thường cho bà con với những vật liệu làm nhà như tôn, gỗ ván...
Xơn đang nhướng chân lên hốc cây si bên góc sân đình, giơ máy nhắm. Và, hắn bỗng giật mình hạ máy xuống để nhìn cho rõ…! Đúng là lão Ba Phúng! Lão chống gậy sai sải như đang chống xuồng, một tay vạch đám đông xấn thẳng vào. Điếu thuốc rê to tướng ngậm trễ bên mép, phà khói xanh um, đặc quánh! “Tách! Tách!”… Lão liệng tàn thuốc cái bịch xuống đất, mặt hằm hằm bước tới! “Tách!”…
Biết rành tính khí lão, tay trưởng ấp xuề xòa:
-A hà, bác Ba mới tới!... Đếm lẹ cho bác tụi bây!... Có “cháu chắt” gì theo gánh cho bác không?!...
Vẫn bản mặt chàu quạu, lão trừng trừng vào đống tôn trước mặt, rồi ngước lên, mắt đảo quanh!...
Tự nhiên, Xơn giựt mình kéo sụp mũ xuống nửa mặt và ôm máy đứng né lui sau vai một thằng kia.
Lão tằng hắng, rồi giơ đầu gậy nhịp nhịp xuống đống tôn trước mặt, giọng bửa củi:
- Nè!... Nhà-tao-là-nhà-rường !... Cột săng kiềng kiềng!... Ngói âm dương!… Ba đời ông bà tao mới mần lên nổi!... đồ…! … Mơi mốt phải đền lại nhà rường cho tao!...
Rồi lão ào ào chống gậy bỏ về!...
Rai-Xơn bật lại máy thâu băng, tiếng lão nghe lồng lộng! Xơn đứng há họng, chẳng hiểu trời đất chi!... Cả làng cười rân!...
Dương Đức Khánh